.357 Magnum და "პირველი მერცხლები"

აღნიშნული სტატით მინდა მოგაწოდოთ ინფორმაცია ერთერთი პოპულარული რევოლვერის ვაზნის შექმნის ისტორიაზე (რომელსაც დღეს მსოფლიოში იცნობენ აღნიშვნით .357 Magnum) და მასზე გათვლილ პირველ რევოლვერებზე.

ყველაფერი დაიწყო მაშინ, როდესაც ამერიკის შეერთებულ შტატებში კრიმინალის მაჩვენებელი პიკს აღწევდა, ქუჩებში განგსტერები ბატონებდნენ და ე.წ. მშრალი კანონი უამრავ თავსატკივარს უჩენდა სამართალდამცავებს. მაგ პერიოდში აშშ-ში ტიპიურ საშტატო-საპოლიციო იარაღს როგორც წესი წარმოადგენდნენ .38 Smith & Wesson Special ტიპის ვაზნაზე გათვლილი რევოლვერები. საპირწონედ კი კრიმინალი ბევრად ეფექტური ავტომატური იარაღებით იყო შეიარაღებული. მაგალითისთვის განგსტერები ხშირად იყენებდნენ .45 АCP ტიპის ვაზნაზე გათვლილ ტომსპონის პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევებს, 12 კალიბრიან გლუვლულიან ე.წ. პომპიან თოფებს და საარმიო თვითდამტენ პისტოლეტებს COLT M1911.

სამართალდამცავების რევოლვერებში გამოყენებული სტანდარტული მუხტის მქონე .38 S&W Special ვაზნა დამუხტული იყო 158 გრეინიანი (10.24 გრამი) ტყვიით, რომლის საწყისი წიჩქარეც რევოლვერის ლულიდან გამოსვლისას საშუალოდ 230-260მ/წამს (755-860fps) შეადგენდა, ხოლო ენერგია კი 270-345 ჯოულს. ტყვიის საწყისი სიჩქარე პირველ რიგში დამოკიდებული იყო დენთის მუხტზე და ლულის სიგრძეზე. „მოკლეცხვირიანი“ რევოლვერებიდან (რომელთა ლულის სიგრძე  სტანდარტულად წარმოადგენდა 2 ინჩს ანუ 51მმ-ს) სროლისას ტყვიის საწყისი სიჩქარე და შესაბამისად ენერგია კიდევ უფრო მცირდებოდა.

აქვე აღსანიშნავია, რომ ბოროტმოქმედებს მხოლოდ ცეცხლსასროლი იარაღის კუთხით არ ჰქონდათ უპირატესობა. ისინი ასევე გადაადგილდებოდნენ უფრო სწრაფი ავტომობილებით, რომელთა ძარაც (კორპუსი) სქელი ფოლადისგან იყო დამზადებული. ასეთი წინაღობა .38 S&W Special ტიპის ვაზნისთვის სერიოზულ გამოწვევას წარმოადგენდა და ხშირად რევოლვერიდან ნასროლი ტყვია ვერ ახერხებდა მანქანის სალონში შეღწევას.

1920-ან წლებში მოხდა არაერთი ინცინდენტი, როდესაც სამართალდამცავებმა შეიარაღებული ბოროტმოქმედების (ბუტლეგერები/განგსტერები) მანქანას გაუხსნეს ცეცხლი, მაგრამ ტყვიებმა ვერ შეძლეს ავტომობილის კარების გახვრეტა. აღნიშნულმა ინფორმაციამ მიაღწია ორი ამაერიკული კომპანიის ყურამდე. ერთი კომპანია გახლდათ COLT, ხოლო მეორე მისი მთავარი კონკურენტი Smith & Wesson.

1929 წელს კომპანია COLT-მა წარმოადგინა თვითდამტენი პისტოლეტისთვის განკუთვნილი ვაზნა აღნიშვნით .38 SUPER, რომელიც პისტოლეტის 5 ინჩიანი ლულიდან გამოსვლისას ორჯერ მეტ ენერგიას ანვითარებდა, ვიდრე რევოლვერის საშტატო ვაზნა .38 S&W Special. მიუხედავად მაღალი ენერგიისა აშშ-ში საპოლიციო დანიშნულებით არ განიხილავდნენ თვითდამტენ პისტოლეტებს და ორიენტირებული იყვნენ რევოლვერების გამოყენებაზე. ამავე წელს კომპანია Smith & Wesson აკეთებს ჭკვიანურ სვლას და სამართალდამცავებს სთავაზობს მის ახალ რევოლვერს სახელწოდებით .38/44 Heavy Duty.

რევოლვერი Smith & Wesson .38/44 Heavy Duty

Smith & Wesson .38/44 Heavy Duty

რევოლვერი წარმოადგენდა .44 Special ტიპის ვაზნაზე გათვლილი Smith & Wesson Triple Lock-ის ბაზაზე შექმნილ მოდიფიკაციას, რომელიც იყენებდა მსხვილ ნახშირბადოვანი ფოლადისგან დამზადებულ N-frame ტიპის ჩარჩოს და ჰქონდა 5 ინჩიანი სიგრძის (13სმ) ლულა. მთავარ სხვაობას წარმოადგენდა ის რომ მასში გამოიყენებოდა გაძლიერებული მუხტის მქონე .38 Special კალიბრის ვაზნები. გაძლიერებული ვაზნის 158 გრეინიანი (10,24 გრამი) ტყვიის საწყისი სიჩქარე ლულიდან გამოსვლისას შეადგენდა საშუალოდ 335-343მ/წამს (1100-1125fps), ხოლო ენერგია 575-602 ჯოულს. 

ასეთი ენერგიის წყალობით ტყვიას შეეძლო ავტომობილის ძარის გადალახვა და სალონში მყოფი ცოცხალი მიზნის დაზიანება. ფაქტიურად Smith & Wesson .38/44 Heavy Duty იყო მსხვილი .44 კალიბრის რევოლვერი მაღალი სიმყარის მარაგით, რომელიც ისროდა .38 კალიბრიან ვაზნას. სწორედ ამიტომ მის აღნიშვნაში ფიგურირებს ციფრები .38/44. ასეთივე აღნიშვნა ".38-44 S&W Special" დატანილი იყო ვაზნების შეფუთვაზე და მისი მასრის ფუძეზე.

Smith & Wesson .38/44 Heavy Duty იყენებდა 6 ცალ ვაზნაზე გათვლილ დოლურას და ფიქსირებულ (არარეგულირებად) სამიზნე მოწყობილობას. გაძლიერებული ვაზნის გამოყენებას მოჰყვა გარკვეული დაინტერესება სპორცმენების და რევოლვერით ნადირობის მოყვარულთა წრეში. ისინი აღნიშნავდნენ რომ ფიქსირებული სამიზნე მოწყობილობის მაგივრად აჯობებდა რევოლვერს ჰქონოდა რეგულირებადი სამიზნე მოწყობილობა.

რევოლვერი Smith & Wesson .38/44 Outdoorsman რეგულირებადი უკანა სამიზნე მოწყობილობით

Smith & Wesson .38/44 Outdoorsman

1931 წელს კომპანია Smith & Wesson-მა წარმოადგინა რევოლვერი სახელწოდებით Smith & Wesson .38/44 Outdoorsman, რომელსაც ჰქონდა 6,5 ინჩიანი (17 სმ) ლულა და რეგულირებადი უკანა სამიზნე მოწყობილობა. აღნიშნულმა რევოლვერმა საკამოდ მალე მოიხვეჭა პოპულარობა. მაგალითად მას იყენებდნენ აშშ-ს საიარაღო კულტურის ლეგენდები ელმერ კიტი (Elmer Keith) და ფილ შარპი (Phillip B. Sharpe). ამას გარდა ელმერ კიტი ატარებდა .38-44 Special ტიპის ვაზნებთან გარკვეულ ექსპერიმენტებს და ცდილობდა კიდევ უფრო გაეუმჯობესებინა მისი ბალისტიკური მახასიათებლები.

კომპანია Smith & Wesson-ის ვიცე პრეზიდენტი დუგლას ვესსონი (Douglas B. Wesson) აქტიურად ადევნება თვალყურს იარაღის ენთუზიასტებს და მსროლელებს. მან შეამჩნია რომ Smith & Wesson .38/44 Outdoorsman-ს და გაძლიერებულ .38-44 Special ტიპის ვაზნებს ჰქონდა შანსი გამხდარიყო პოპულარული როგორც სამოქალაქო ბაზარზე, ასევე სამართალდამცავთა შორის. ასევე იგი ფიქრობდა, რომ შესაძლებელი იყო .38 კალიბრის 158-160 გრეინიანი (10,24-10,37 გრამი) ტყვიის საწყისი სიჩქარის გაზრდა შესაძლებელი იყო 1450-1500fps-მდე (442-457 მ/წამი), რომლის წყალობითაც ტყვიის ენერგია გაიზრდებოდა 1000-1070 ჯოულამდე.

ამ ვარაუდებზე დაყრდნობით დუგლას ვესსონმა წინადადებით მიმართა კომპანია Remington-ს რათა შეემუშავებინათ ახალი ვაზნა. რემინგტონის მესვეურებმა ჩათვალეს რომ ამხალა საწყისი სიჩაქარე გამოიწვევდა ზედმეტად მაღალი წნევის წარმოქმნას, რასაც ვერ გაუმკლავდებოდა იმ მომენტისთვის ბაზარზე არსებული ვერცერთი რევოლვერი, ამიტომ უარი თქვეს ვაზნის შემუშავებაზე. მაგრამ სანაცვლოდ ახალი ვაზნის შექმნის იდეით დაინტერესდა კომპანია Winchester, რომელმაც 1934 წელს დაიწყო ექსპერიმენტების ჩატარება და 1935 წელს წარმოადგინა ახალი ვაზნა. სატესტოდ დამზადებული ბალისტიკური ლულიდან სროლისას ვინჩესტერის მიერ შემუშავებული ვაზნის .38 კალიბრის 158 გრეინიანი (10,24 გრამი) ტყვია ავითარებდა საწყის სიჩქარეს 1515fps (462მ/წამი), ხოლო ტყვიის ენერგია ლულიდან გამოსვლისას შეადგენდა 1093 ჯოულს.

მარცხნივ ვაზნა .38 Special ხოლო მარჯვნივ .357 Magnum

იმისათვის, რომ შემთხვევით მსროლელს ძლიერი ვაზნა არ მოეთავსებინა სტანდარტულ .38 Special ვაზნაზე გათვლილ რევოლვერში, გადაწყდა რომ მასრა დაეგრძელებინათ 0.135 ინჩით (3,4 მმ). ასეთი გადაწყვეტილებით ვაზნის მთლიანი სიგრძე გაიზარდა და მისი ჩადება შეუძლებელი გახდა .38 Special ტიპის ვაზნაზე გათვლილი რევოლვერის დოლურაში. ახალ ვაზნას მიენიჭა აღნიშვნა „.357 Magnum“ (მეტრიკული აღნიშვნა 9×33mmR) და დარეგისტრირდა როგორც კომპანია Smith & Wesson-ის სავაჭრო ნიშანი.

Smith & Wesson-მა 1935 წელს ახალ ვაზნაზე დაამზადა .38/44 Outdoorsman ტიპის რევოლვერი, რომელიც იყენებდა სპეციალურად თერმოდამუშავებულ დოლურას. დოლურაში ვაზნაბი იძირებოდა ბოლომდე. ანუ მასრის ბოლოში არსებული რანტი (ე.წ. ქიმურა) მთლიანად იმალებოდა სავაზნეში. ამდაგვარი გადაწყვეტილებით მინიმუმადე მცირდებოდა მასრის ფუძის ნაწილის გახეთქვის ალბათობა.  იმისთვის რომ რევოლვერის უკუცემა ყოფილიყო ადექვატური, იგი იწონიდა 1170 გრამს და ჰქონდა მსხვილი ლულა რომლის სიგრძეც სტანდარტულ კონფიგურაციაში შეადგენდა 222მმ-ს. ასეთი რევოლვერების წარმოება არ ხდებოდა სერიულად. იგი მზადდებოდა მხოლოდ სპეც შეკვეთის საფუძველზე. ეს გადაწყვეტილება მიიღო დუგლას ვესსონმა, რადგან იგი თვლიდა რომ რევოლვერის პრესტიჟი გაცილებით მაღალი იქნებოდა თუ სერიული წარმოების ნაცვლად მხოლოდ სპეციალური შეკვეთის საფუძველზე დამზადდებოდა. ამას გარდა დუგლას ვესსონი ხვდებოდა რომ სამართალდამცავი უწყებები არ შეუკვეთავდნენ მას ასეთ ძვირადღირებულ რევოლვერს თანამშრომლებისთვის. ხოლო თუ მოხდებოდა შეკვეთა ეს იქნებოდა საკმაოდ მწირი რაოდენობით, ამიტომ მთავარ გათვლას მონადირეებზე, იარაღის ენთუზიასტებზე და სპორცმენებზე აკეთებდა. თვითოული შეკვეთას რევოლვერზე, უძღვოდა სპეციალური სერტიფიკატის გაცემა, რომელსაც პირადად დუგლას ვესსონი აწერდა ხელს, ხოლო რევოლვერის ჩარჩოზე ხდებოდა რეგისტრაციის ნომრის დატანა. მფლობელის სახელზე გაცემული სერტიფიკატი მოწმობდა რომ მის მფლობელს გააჩნდა „რეგისტრირებული მაგნუმი“. სწორედ ამიტომ რევოლვერს მიენიჭა სახელწოდება „Registered Magnum“.

Smith & Wesson's Registered .357 Magnum

დუგლას ვესსონმა შეარჩია სამი წამყვანი ოსტატი, რომლებიც ახდენდნენ .357 Magnum ტიპის ვაზნაზე გათვლილი „Registered Magnum“ რევოლვერების აწყობას და დეტალების მორგებას. მყიდველს შეკვეთის განხორციელებისას შეეძლო მისი სურვილისამებრ შეერჩია სხვადასხვა კონფიგურაცია. მაგალითად: ლულის სიგრძე 3,5 ინჩიდან 8,75 ინჩამდე. სახელურის ლოყების სხვადასხვა მასალა და გეომეტრია, გარე დაფარვა ნიკელის ან შავი ოქსიდირებით, როგორც წინა, ასევე უკანა სამიზნე მოწყობილობების ვარიაციები და ა.შ. ამას გარდა დამკვეთს შეეძლო შეკვეთის განხორციელებისას შეერჩია კონკრეტული ტიპის ტყვიით დამუხტული ვაზნა და სამიზნის მისროლა ქარხნულად განხორციელდებოდა მის მიერ შერჩეულ დისტანციაზე. ყველა შეკვეთილ რევოლვერზე ვრცელდებოდა სამუდამო გარანტია. აღსანიშნავია, რომ პირველი რევოლვერი საჩუქრად გადაეცა FBI-ს სულისჩამდგმელს ედგარ ჰუვერს (J. Edgar Hoover).

1935 წელს სტანდარტული „Registered Magnum“-ის საცალო ფასი შეკვითისას შეადგენდა 60 დოლარს (2017 წლის კურსით რომ ავიღოთ 1072 დოლარი). შედარებისთვის Smith & Wesson .38/44 Outdoorsman-ის ფასი იყო 45 დოლარი.

FBI-ს სპეც აგენტის და ცეცხლსასროლი იარაღის ექსპერტის Frank Baughman-ის "რეგისტრირებული მაგნუმი" 3.5 ინჩიანი ლულით

სამართალდამცავებს შორის ყველაზე დიდი პოპულარიბით სარგებლობდა 3,5 ინჩიანი და 4 ინჩიანი ლულის მქონე Registered Magnum. ერთერთი პირველი ასეთი რევოლვერის მფლობელი გახლდათ FBI-ს სპეც აგენტი და ცეცხლსასროლი იარაღის ექსპერტი Frank Baughman. მან შეუკვეთა რევოლვერი მასზე მორგებული წინა სამიზნე მოწყობილობით, რომელსაც დახრილი ფუძე გააჩნდა. შემდგომში ასეთ სამიზნეს უწოდებდნენ Baughman-ის სამიზნეს (Baughman ramped front sight). 

FBI-ს და შემდგომში CIA-ს აგენტის Birch O Neal-ის კუთვნილი რევოლვერი Registered Magnum 3,5 ინჩიანი ლულით

FBI-ს აგენტები და სხვა სამართალდამცავი უწყების თანამშრომლები ცდილობდნენ საკუთარი სახსრებით შეეძინათ ასეთი რევოლვერები. გარდა Baughman-ის წინა სამიზნე მოწყობილობისა პოპულარობით სარგებლობდა ასევე ეგრეთწოდებული „King Reflector Front Sight“, რომელსაც წინა სამიზნესთან დამაგრებული ჰქონდა მცირე ზომის სარკისებური რეფლექტორი. აღნიშნული რეფლექტორი ისეთი კუთხით იდგა, რომ მასზე მოხვედრილი სინათლე/მზის სხივი აირეკლებოდა და ანათებდა წინა სამიზნეს.

წინა სამიზნე „King Reflector Front Sight“

„Registered Magnum“ საჩუქრად გადაეცათ ასევე ავტორიტეტულ მსროლელებს და იარაღის ენთუზიასტებს Elmer Keith-ს, Philip B. Sharpe-ს და Edward McGivern-ს. სულ 1935 წლის ბოლომდე დამზადებული რევოლვერების საერთო რაოდენობამ შეადგინა 724 ცალი.

Philip B. Sharpe-ის კუთვნილი რევოლვერი

Edward McGivern-ის წინა სამიზნე მოწყობილობით აღჭურვილი რევოლვერი „Registered Magnum“

გარკვეული წყაროების თანახმად, 1937 წელს FBI-მ დაუკვეთა კომპანია Smith & Wesson-ს 100 ცალი რევოლვერი „Registered Magnum“ 5 ინჩიანი ლულით და Baughman-ის წინა სამიზნე მოწყობილობით.

მეორე მსოფლიო ომის დაწყებისას 1939 წელს სმიტ ვესონმა შეაჩერა რევოლვერების სპეც შეკვეთით დამზადება და სრულად გადაერთო სხვადასხვა სამხედრო კონტრაკტების შესრულებაზე. სულ ჯამში 1935 წლიდან 1939 წლის ჩათვლით დამზადებული რევოლვერების ჯამურმა რაოდენობამ შეადგინა 5,224 ცალი. აქედან მხოლოდ 175 ცალი იყო მონიკელებული. დანარჩენი რევოლვერები იყო შავი ფერის ოქსიდირებით.

FBI-ს აგენტი ჰენკ სლოანი (Hank Sloan) ვარჯიშობს რევოლვერით „Registered Magnum“. ლულის სიგრძე 3.5 ინჩი

აღსანიშნავია რომ Smith & Wesson Registered Magnum-ს მეორე მსოფლიო ომის დროს ატარებდა გენერალი ჯორჯ პატონი (George Patton). გარკვეული წყაროების თანახმად მას მარჯვენა მხარეს შალითაში ეკიდა .45 კალიბრის რევოლვერი Colt Single Action Army (SAA), ხოლო მარცხენა მხარეს 3,5 ინჩიანი ლულის მქონე Smith & Wesson Registered Magnum, რომელსაც მეტსახელად უწოდებდა "Killing gun"-ს.

Smith & Wesson Model 27

მეორე მსოფლიო ომის დასრულების შემდეგ კვლავ გაიზარდა ინტერესი და  მოთხოვნა .357 Magnum ტიპის ვაზნაზე, შესაბამისად 1949 წელს კომპანია სმიტ ვესონმა დაიწყო რევოლვერის სერიული წარმოება რამოდენიმე სიგრძის ლულით. სულ ასორტიმენტში შედიოდა 5 სხვადასხვა სიგრძის ლულა (3,5 / 5 / 6 / 6,5 და 8,75 ინჩი). 1957 წელს რევოლვერებს მიენიჭა აღნიშვნა Smith & Wesson Model 27.

 Smith & Wesson Model 27 მონიკელებული შესრულებით

Model 27 სხვადასხვა წლებში მზადდებოდა სხვადასხვა შესრულებით და სიგრძის ლულებით. ასევე წლების მანძილზე როგორც სმიტ ვესონის სხვა მოდელებში, აქაც შედიოდა პერიოდული საწარმოო თუ ტექნოლოგიური ცვლილებები და ჩნდებოდა ერთგვარი ვარიანტები: Model 27-2, Model 27-3, Modеl 27-4, Modеl 27-5 და Modеl 27-6.

Model 27 ახლაც იწარმოება როგორც კლასიკური, ასევე სხვადასხვა თანამედროვე შერულებით/ვარიაციებით. ამ სტატიის დაწერის მომენტში კომპანიის ვებგვერდზე მოცემული ინფორმაციით Model 27 Classic-ის ღირებულება შეადგენს 1299$-ს.

1930-იანი წლების მიწურულს სმიტ ენდ ვესსონის მთავარი კონკურენტი კომპანია COLT-იც იწყებს .357 Magnum ტიპის ვაზნაზე გათვლილ რევოლვერებზე მუშაობას. იგი მოახდენს რამოდენიმე რევოლვერის ადაპტაციას .357 Magnum ტიპის ვაზნაზე, თუმცა ვერცერთი მათგანი ვერ მოიპოვებს პოპულარობას. შემდეგ 1950-ან წლების დასაწყისში ჩნდება რევოლვერი Colt Trooper რომელსაც 2 წელიწადში მოჰყვება კოლტის ყველაზე პოპულარული .357 მაგნუმ ვაზნაზე გათვლილი რევოლვერის Colt "PYTHON"-ის გამოჩენა, რომელიც უკვე სულ სხვა სტატიის თემაა და ოდესმე მასზეც მოგითხრობთ ორიოდე სიტყვას. 

COLT Cloverleaf House Model

 Colt Cloverleaf House Model

უნიტარული ვაზნების გამოჩენასთან ერთად სხვადასხვა მწარმოებლები და კონსტრუქტორები აქტიურად ჩაერთვნენ  მცირეგაბარიტიანი თავდაცვითი იარაღის შემუშავებაში. იმ ეპოქაში მცირეგაბარიტიან თავდაცვით ცეცხლსასროლ იარაღს ძირითადად წარმოადგენდნენ ერთლულიანი ან რამოდენიმე ლულიანი ე.წ. დერინჯერის (Derringer) ტიპის პისტოლეტები და მცირე ზომის მოკლეცხვირიანი რევოლვერები.

ამ მხრივ არც კოლტის ფაბრიკა იყო გამონაკლისი და თავდაცვის მიზნით შეიმუშავა მცირე ზომის „მოკლეცხვირიანი“ რევოლვერი უცნაური სახელწოდებით Colt House Pistols, რომელსაც მოგვიენბით ეწოდა „Colt Cloverleaf House Model“. იგი მისი გაბარიტებიდან გამომდინარე წარმოადგენდა იმ მომენტისათვის პოპულარული დერინჯერების ტიპის პისტოლეტების ერთგვარ ალტერნატივას და შეიძლება ითქვას მთავარ კონკურენტს.

Colt Cloverleaf House Model იწარმოებოდა 1871 წლიდან 1876 წლის ჩათვლით და სულ ამ პერიოდში დამზადებული რევოლვერების საერთო რაოდენობამ შეადგინა დაახლოვებით 10 000  ცალამდე ეგზემპლარი (რიგი წყაროების თანხამდ სულ დამზადდა 9,952 ცალი).

Colt Cloverleaf House Model გათვლილი იყო წრიული აალების .41 კალიბრის მოკლე ვაზნაზე (.41 Short Rimfire) და იყენებდა მთლიანად შეკრულ ჩარჩოს. ეს იყო კოლტის ისტორიაში პირველი რევოლვერი რომელშიც გამოიყენებოდა უნიტარული ვაზნის და მთლიანად შეკრული ჩარჩოს კომბინაცია. მანამდე არსებულ კოლტის რევოლვერებში ჩარჩოს ზედა ნაწილი იყო ღია ტიპის (ანუ ზედა გადაბმულობის გარეშე). ასეთი კონსტრუქციის წყალობით რევოლვერი გამოვიდა უფრო მყარი და საიმედო.

როგორც წესი რევოლვერის „Colt Cloverleaf House Model“ ჩარჩო მზადდებოდა თითბერისგან (რიგი წყაროები ამბობს რომ ეს არის ბრინჯაოს მსგავსი მასლა) ან ფოლადისგან, რომელიც იყო მონიკელებული. რევოლვერის ჩარჩოს მარცხენა მხრიდან ჰქონდა ხრახნებით დამაგრებული მოსახსნელი თავსაფარი. ხრახნების მოშვების შემდეგ ზემოაღნიშნული თავსაფარი განცალკევდებოდა ჩარჩოსგან, რის შემდეგაც შესაძლებელი იყო წვდომა რევოლვერის დამრტყმელ-სასხლეტი მექანიზმის შიდა დეტალებზე.

რევოლვერის სახელური იყო მოღნული თუთიყუშის ნისკარტისებურად (ასევე უწოდებენ ჩიტის თავს). სახელურის ლოყები მზადდებოდა ნიგვზის ან პალისანდრის ხისგან და იფარებოდა მბზინავი ლაქით. სახელურის ლოყები დამაგრებული იყო ჩარჩოზე ხრახნის მეშვეობით. 

რევოლვერის დამრტყმელ-სასხლეტი მექანიზმი მუშაობდა ერთმაგი მოქმედებით (SA), რომელიც იყენებდა გარეგან ჩახმახს და ე.წ. „საწოვარას“ (სოსკა) ტიპის სასხლეტს. სასხლეტის წინა ნაწილზე შესრულებული იყო მცირე ზომის ხორკლები, რომელიც სასხლეტზე თითის უკეთესად მოჭიდებისთვის იყო გაკეთებული.

წინა სამიზნე მოწყობილობა წარმოადგენდა ლულის ცხვირის ზემოდან არსებულ შვერილს. ხოლო უკანა სამიზნის როლს ასრულებდა რევოლვერის ჩარჩოს ზემოთა მხრიდან სიგრძეზე შესრულებული ღარი.

რევოლვერის დოლურა დამაგრებულია ჩარჩოზე მოხსნადი ღერძით. ამავე ღერძში ჩამონტაჟებულია დოლურადან მასრების სათითაოდ ექსტრაქციისთვის განკუთვნილი ზუმბა.

სახელწოდება „Colt Cloverleaf House Model“ ტყუილად არ იქნა შერჩეული. რევოლვერის დოლურაში ჩადის 4 ცალი ვაზნა, ამიტომ დოლურას აქვს სახასიათო ფორმა რომელიც წააგავს კლოვერის ფოთოლს (Cloverleaf - ქართულად უწოდებენ სამყურას, თუმცა შესაძლებელია ჰქონდეს 4 ყურიც). ასეთი კონფიგურაციის დოლურა ერთგვარ უნიკალურობას სძენს რევოლვვერს. მე არ მახსენდება სხვა რევოლვერი დოლურის ასეთი გადაწყვეტილებით.

დოლურის კამერებს უკანა ნაწილში შესრულებული აქვს ამონაჭრელები რომელშიც ბოლომდე ჯდება მასრის ფუძის ქიმურია (ე.წ. რანტი).

როგორც წესი რევოლვერზე სერიული ნომერი დატანილი იყო ლულის ქვედა სახაზინო ნაწილთან და სახელურის ფუძეზე.

რევოლვერის ნაირსახეობები და ვარიანტები

როდესაც ვსაუბრობთ რევოლვერის Colt Cloverleaf House Model ნაირსახეობებსა და ვარიანტებზე, შესაძლოა გამოვყოთ ოთხი ძირითადი გარეგანი ნიშნები, რომელთა მიხედვითაც მოვახდენთ მათ კლასიფიცირებას. ეს ნიშნები გახლავთ: 1. ლულის სიგრძე და მისი ფორმა (დაკუთხული ან მრგვალი კედლებით); 2. ჩარჩოს დამზადებისას გამოყენებული მასლა (თითბერი ან მონიკელებული ფოლადი); 3. ჩახმახის ფორმა (ზემოთ აწეული რომელიც დაშვებულ მდგომარეობაში ფარავდა სამიზნე ხაზს ან უფრო მეტად უკან გადაღუნული, რომელიც დაშვებულ მდგომარეობაში არ ფარავდა სამიზნე ხაზს); 4. დოლურის ფრომა და მისი ტევადობა (4 ცალ ვაზნაზე გატვლილი დოლურა ან გლუვკედლებიანი დოლურა 5 ცალ ვაზნაზე).

პირველი სახეობა (ადრეული პარტიის "მოკლეცხვირა" რევოლბერები) - მათი ლულის სიგრძე შეადგენდა 38მმ-ს და გარედან გვერდები ჰქონდა დაკუთხული (8 კუთხა). ჩარჩო დამზადებული იყო ბრინჯაოსგან (ბრონზა), ხოლო დანარჩენი დეტალები მზადდებოდა ფოლადისგან და ხდებოდა მათი ოქსიდირება (ე.წ. ვარანენიე). ჩახმახის კუდი იყო მაღალი ტიპის და დაშვებულ მდგომარეობაში ახდენდა სამიზნე ხაზის დაფარვას. წინა სამიზნე მოწყობილობა იყო ნახევრადმრგვალი ფორმის. ლულის მარცხენა მხარეს დატანილი იყო მარკირება წარწერის სახით „COLT“.

მეორე სახეობა - პირველი სახეობის მსგავსად იყენებდა 38მმ სიგრძის ლულას და ბრინჯაოს ჩარჩოს. ჩარჩოზე მარცხენა მხარეს დატანილი იყო კალიბრის აღმნიშვნელი მარკირება წარწერის სახით „41 CAL“.  მეორე სახეობაში ოდნავ მოგვიანებით გამოჩნდა გარდამავალი მოდელი, რომელსაც შეცვლილი ჰქონდა ჩახმახის მოყვანილობა. ჩახმახის კუდი გახდა უფრო მეტად მოღუნული, რაც აადვილებდა იარაღის ამოღებას ტანისსამოსის ჯიბიდან.

ასევე გაჩნდა ვარიანტები მრგვალი ფორმის ლულით (ნაცვლად 8 კუთხედისა). ასეთი რევოლვერები იწარმოებდა  მონიკელებული ჩარჩოთიც. როგორც ჩანს ფოტოდან რევოლვერის ჩახმახი არის უფრო მეტად გადახრილი უკან და ადრეული ვარიანტისგან განსხვავებით დაშვებულ მდგომარეობაში აღარ ფარავს სამიზნე ხაზს.

ვარიანტი გრძელი ლულით - იყენებდა 76მმ სიგრძის მრგვალკედლიან ლულას. ლულის ქვემოთ დამაგრებული იყო ზუმბა-ექსტრაქტორის მიმმართველი. ჩარჩო დამზადებული იყო თითბერისგან (რიგი წყაროების თანახმად ბრინჯაოსგან), ხოლო დანარჩენი დეტალები ფოლადისგან. რევოლვერის საერთო სიგრძე შეადგენდა  265მმ-ს, ხოლო წონა 450 გრამს.

რევოლვერის Colt Cloverleaf House Model ჩარჩოს მარჯვენა მხარეს შესრულებულია ამონაჭრელი დოლურის კამერებში ვაზნების ჩასალაგებლად. აღნიშნულ ამონაჭრელს ფარავს სპეციალური ბერკეტი კარების სახით. მსროლელს შეუძლია ამ კარების გახსნის შემდეგ სათითაოდ ჩაალაგოს დოლურაში, ან მოხსნას დოლურა რევოლვერიდან და ისე მოახდინოს მასში ვაზნების ჩალაგება.

გარდა სტანდარტული შესრულებისა რევოლვერები მზადდებოდა ასევე სპეცშესრულებებით გრავირებული ჩარჩოთი, ლულით და დოლურით. ასევე შესაძლოა ყოფილიყო მოოქროვილი ან ვერცხლით მოვარაყებული დეტალებით. ამას გარდა სპეციალური შეკვეთით მზადდებოდა პერლამუტრის და სპილოს ძვლისგან გაკეთებული სახელურის ლოყებით.

ბოლო ვარიანტი - დაახლოებით 7500 ცალი Colt Cloverleaf House Model დამზადდა 4 ვაზნიანი სახასიათო ფორმის დოლურით, ხოლო შემდგომ რევოლვერის დოლურა გახდა ტრადიციული ცილინდრული ფორმის მრგვალი კედლებით რომელშიც 5 ცალი ვაზნა თავსდებოდა (სხვადასხვა წყაროების თანახმად ასეთი რევოლვერების სერიული ნომრები იწყებოდა 6100-დან), მათი ლულის სიგრძე იყო 67მმ და ჰქონდა მრგვალი კედლები (ანუ არ იყო გარედან დაკუთხული პროფილის). ჩარჩო მზადდებოდა ისევ ბრინჯაოსგან ან მონიკელბული სახით.

წინა სამიზნე მოწყობილობამ შეიცვალა ფორმა და გახდა მომცრო ზომის შვერილის სახის. ასევე გადამუშავდა დოლურის ღერძის კონსტრუქცია, რომელსაც აღარ ჰქონდა ზუმბა-ექსტრაქტორი, შესაბამისად დოლურიდან მასრების გამოსაყრელად საჭირო იყო ან რაიმე დამხარე ინსტრუმენტის გამოყენება ან დოლურის მოხსნა და მასრების „გადმობერტყვა“.

სახელწოდება „Jim Fisk”

Colt Cloverleaf House Model-ს ამერიკის შეერთებულ შტატებში ასევე უწოდებდნენ მეტსახელს “Jim Fisk”. აღნიშნული სახელწოდება უკავშირდება Jim Fisk-ის მკვლელობას. Jim Fisk გახლდათ საქმოსანი და თაღლითი მას მეტსახელად “Robber baron” (მძარცველი-ბარონი) შეარქვეს. Jim Fisk სხვადასხვა მოლაპარაკებებს ანხორციელებდა რკინიგზის და ოქროს ბაზრის კუთხით. 

ცნობილია რომ იგი ახდენდა საკანონმდებლო ორგანოს პირების და მოსამართლეების მოსყიდვას. ამ პიროვნებას უკავშირდება აშშ-ში მომხდარი ოქროს ბაზრის კოლაფსი, რომელიც ისტორიაში შევიდა სახელით „Black Friday 1869“. მიუხედავად ამისა მან შეძლო თავი დაეღწია მართლმსაჯულებას. თუმცა იგი სასიყვარულო რომანის გამო მოკლა მისმა ერთერთმა პარტნიორმა Edward Stokes-მა. 

1872 წლის 6 იანვარს, Edward Stokes-ი სასტუმრო „Grand Central Hotel“-ის კიბეებზე დახვდა Jim Fisk-ს და მისი მიმართულებით ორი გასროლა განახორციელა Colt Cloverleaf House Model-იდან (ამ რევოლვერის სერიული ნომერი გახლდათ 4545). ერთი ტყვია ხელში მოხვდა Jim Fisk-ს, ხოლო მეორე მუცელში რის შედეგადაც იგი გარდაიცვალა. სწორედ ამ ფაქტის გამო შეარქვეს რევოლვერს მეტსახელი „Jim Fisk“.

Breda M1930

 იტალიური ხელის ტყვიამფრქვევი Breda M1930

პირველი მსოფლიო ომის პერიოდში იტალიელები აქტიურად იყენებდნენ პისტოლეტის ვაზნაზე გათვლილ მსუბუქ ხელის ტყვიამფრქვევს აღნიშვნით „Villar-Perosa M1915“ და შაშხანის ვაზნაზე გათვლილ ტყვიამფრქვევს SIA Mod.18. ომის დასრულებისთანავე მათ დაიწყეს შაშხანის ვაზნაზე გათვლილი ხელის ტყვიამფრქვევის შემუშავება. სწორედ ამ სამუშაოებში ჩაერთო ორთქმავლების მშენებლობით დაკავებული კომპანია BREDA (Societa Italiana Ernesto Breda). 

Breda 5GF

1924 წელს Breda-მ წარმოადგინა ხელის ტყვიამფრქვევის პირველი ვარიანტი Breda 5GF, რომელიც მცირე პარტიის სახით შეისყიდა იტალიის არმიამ. ამავე პერიოდში არმიამ შეისყიდა ასევე მანქანამშენებელი კომპანია FIAT-ის მიერ შემუშავებული ხელის ტყვიამფრქვევი Fiat Mod.28.

Fiat Mod.28.

ფაქტიურად ეს შესყიდვა იყო ერთგვარი საცდელი სახის, ხოლო პროცესი შემდეგნაირად უნდა განვითარებულიყო: სამხედროები დააკვირდებოდნენ ორივე კომპანიის მიერ დამზადებულ ტყვიამფრქვევებს და საველე-ექსპლუატაციური გამოცდის შედეგად მიიღებდნენ გადაწყვეტილებას იმის შესახებ თუ რომელ ხელის ტყვიამფრქვევს შეისყიდიდნენ შემდგომ და მიიღებდნენ ძირითად შეიარაღებაში.

გამოცდების შედეგად გამოვლინდა რომ არცერთი მათგანი არ იყო მოწოდების სიმაღლეზე, თუმცა საბოლოოდ არმიამ უპირატესობა მიანიჭა კომპანია Breda-ს ტყვიამფრქვევს Breda 5GF. გარკვეული გადამუშავების შემდეგ 1930 წელს იგი ოფიციალურად იქნა მიღებული იტალიის არმიის შეიარაღებაში აღნიშვნით „Breda M1930“. სრული სახელწოდება ასე გამოიყურებოდა „Fucile Mitragliatore Breda modello 30“.

Breda M1930

ხელის ტყვიამფრქვევი „Breda M1930“ წარმოადგენს ავტომატურ იარაღს ე.წ. საჰერო გაგრილებით და სწრაფადმოხსნადი ლულით. მისი ავტომატიკა მუშაობს ლულის მოკლე სვლის პრინციპით. ლულის ჩაკეტვა განხორციელებულია სახაზინო ნაწილზე ჩამოცმული მბრუნავი დეტალით. ლულის უკუსვლისას აღნიშნული დეტალი ბრუნავს და ახდენს საკეტის თავაკზე რადიალურად შესრულებული ჩამკეტი კბილების განთავისუფლებას. ტყვიამფრქვევის კონსტრუქციაში ჩადებულია ასევე საზეთური, რომელიც ახდენს მიწოდების მომენტში ვაზნების დაზეთავას. სროლა წარმოებს მხოლოდ ავტომატურ რეჟიმში დახურული საკეტიდან.

ხელის ტყვიამფრქვევის ერთერთ თავისებურაბას წარმოადგენს ფიქსირებული სავაზნე კოლოფი, რომელიც მარჯვენა მხრიდან ჰორიზონტალური სახით არის დამაგრებული. სავაზნე კოლოფში ვაზნების ჩასალაგებლად აუცილებელი მისი გადაწევა წინ ჰორიზონტალურ სიბრტყეში, რის შემდეგაც მასში სპეციალური ვაზნების დამჭერი კლიპით თავსდება 20 ცალი ვაზნა. ვაზნების ჩადების შემდეგ ხდება ცარიელი დამჭერილი კლიპის ამოღება და სავაზნე კოლოფის  დაბრუნება საბრძოლო მდგომარეობაში. ფიქსირებულ სავაზნე კოლოფს ზემოდან ჰქონდა ამონაჭრელი, რომლის მეშვეობითაც მსროლელი აკონტროლებდა ვაზნების რაოდენობას. თუმცა ბრძლის დროს აღნიშნულ ჭრილები იწვევდა კოლოფის დაბინძურებას, რაც თავის მხრივ შესაძლოა გამხდარიყო შეფერხების მიზეზი.

ხელის ტყვიამფრქვევი „Breda M1930“  აღჭურვილია საკეცი ტიპის ორფეხა სადგარით, ხისგან დამზადებული კონდახით და ცეცხლის სამართავი პისტოლეტისებური სახელურით. საჭიროების შემთხვევაში კონდახის ქვემოთ მაგრდებოდა დამატებითი საყრდენი.

ტყვიამფრქვევი იწარმოებოდა 6,5მმ-ან საშტატო შაშხანის ვაზნაზე (6,5x52mm / 6,5mm Carcano) და მეორე მსოფლიო ომის დროს წარმოადგენდა იტალიის არმიის ძირითად ხელის ტყვიამფრქვევს.

აღსანიშნავია რომ ხელის ტყვიამფრქვევს „Breda M1930“  უდავოდ ჰქონდა რიგი დადებითი მხარეები. მაგალითად იგი იყო მარტივი გამოსაყენებელი, ლულა საველე პირობებში სწრაფად ექვემდებარებოდა მოხნას და ჩანაცვლებას მეორე ლულით, რაც იმ პერიოდისთვის ერთგვარ ინოვაციურობას წარმოადგენდა. ტყვიამფრქვევი საშტატო სახით კომპლექტდებოდა 3 ცალი ლულით.

თუმცა კითხვის ნიშნებს აჩენდა ფიქსირებული მჭიდი, რომლის შევსებაც შედარებით დიდ დროს მოითხოვდა. ამას გარდა 20 ცალი ვაზნა ტყვიამფრქვევის კვალობაზე იყო საკმაოდ მცირე. ნაკლოვანებას წარმოადგენდა ისიც, რომ პერიოდულად საჭირო იყო ჩაშენებულ საზეთურში ზეთის ჩასხმა, რათა არ მომხდარიყო ვაზნების მიწოდების დროს შეფერხება. თუმცა აშშ-ის სამხედრო დაზვერვის სამსახურის მიერ მომზადებული რაპორტების თანახმად ხელის ტყვიამფრქვევი „Breda M1930“   მტვრიან პირობებში გამოყენებისას ჯობნიდა ბრიტანულ ტყვიამფრქვევ Bren-ს.

ჩრდილოეთ აფრიკაში გამართულ საბრძოლო ბატალიებში, ზეთიანი ვაზნები პრობლემას წარმოადგენდა, რადგან ისინი მექანიზმში მტვერსა და ქვიშას იზიდავდნენ, რაც თავის მხრივ იწვევდა საიმედოობის პრობლემებს.

წარმოების კუთხითაც მისი დეტალები საჭიროებდა ბევრ მექანიკურ დამუშავებას და ოპერაციებს, რაც საბოლოო ჯამში აძვირებდა იარაღის წარმოებას. აღსანიშნავია ისიც, რომ სათადარიგო ლულების კომპლექტის მორგება ხდებოდა ინდივიდიუალურად თითოეულ ტყვიამფრქვევზე. იტალიის არმიის მესვეურები უარყოფით მხარედ ასახელებდნენ იმასაც, რომ ხელის ტყვიამფრქვევს არ ჰქონდა ე.წ. გადასატანი სახელური, რომელსაც გადარბენის დროს მარტივად მოკიდებდა მსროლელი ხელს.

მიუხედავად ზემოაღნიშნულისა „Breda M1930“ წარმოადგენდა ძირითად ხელის ტყვიამფრქვევს. რეგულარული არმიის ნაწილებში თითოეულ დანაყოფებზე გასცემდნენ თითო ხელის ტყვიამფრქვევს. (სტანდარტული რაოდენობა თითო ბატალიონზე შეადგენდა 24-დან 27-მდე ერთეულს), თუმცა 1938 წელს ეს მიდგომა შეიცვალა შეიცვალა და თითო დანაყოფზე გასცემდნენ 2 ხელის ტყვიამფრქვევს. ამრიგად იტალიის რეგულარული არმიის ქვეითთა ​​ასეულს მეორე მსოფლიო ომის განმავლობაში დაახლოებით თორმეტი მსუბუქი ტყვიამფრქვევი (ოთხი ცალი ტყვიამფრქვევი ოცეულზე) ჰქონდა.

მონტენეგროელი (ჩერნოგორია) ჩეტნიკი (ჩეტნიკები ერქვათ ბალკანელ პარტინაზებს. დასახელება მოდის სერბული სახელწოდებიდან  četnici იგივე რაც ბანდა/რაზმი) იტალიური ხელის ტყვიამფრქვევით „Breda M1930“

გარდა იტალიისა, იგი შეიარაღებაში მიიღო პორტუგალიის არმიამ. პორტუგალიური ვარიანტი გათვლილი იყო გერმანული მაუზერის შაშხანის საშტატო ვაზნაზე 7.92х57mm Mauser. ასევე მცირე პარტია საექსპორტო სახით დამზადდა 7х57mm Mauser ტიპის ვაზნაზე.

1938 წელს იტალიის არმიამ საშტატო სახით შეიარაღებაში მიიღო ახალი შაშხანის ვაზნა 7,35×51mm Carcano, რომელიც უფრო კარგი საბრძოლო მახასიათებლებით გამოირჩეოდა ვიდრე 6,5x52mm Carcano. შესაბამისად ტყვიამფრქვევების მცირე ნაწილი გადაკეთებულ იქნა ახალ ვაზნაზე და მიენიჭა აღნიშვნა Breda Mod. 38.

გარდა იტალიის არმიასია „Breda M1930“-ს მცირე რაოდენობით იყენებდნენ ალბანელები, დანიელები, ბრიტანელები, ესტონელები, ბერძნები და სხვა ქვეყნები. მეორე მსოფლიო ომის დროს ვერმახტის შეიარაღებაშიც ირიცხებოდა აღნიშვნით MG 099(i).

August Menz P&B

 1933 წელს აუგუსტ მენცის (August Menz) მიერ დაფუძნებულმა გერმანულმა კომპანიამ „Waffenfabrik August Menz“, დაიწყო 7,65მმ-ან ბრაუნინგის ვაზნაზე გათვლილი თვითდამტენი პისტოლეტების სამოდელო ხაზის წარმოება აღნიშვნით P&B (აღნიშვნა იშიფრება როგორც „Polizei-und Behördenpistole“ საპოლიციო და სამთავრობო პისტოლეტი). ვარაუდის დონეზე შეიძლება ითქვას, რომ სახელწოდების შთაგონების წყარო შესაძლოა იყოს 1929 წელს გამოსული ლეგენდარული Walther PP (Polizeipistole) და მისი პოპულარულობა. მანამდე აუგუსტ მენცის კომპანია ძირითადად დაკავებული იყო მიკრო და მცირეგაბარიტიანი პისტოლეტების წარმოებით. ასევე მის სამოდელო ხაზს უკავშირდება პისტოლეტი „Menta”. რომლის შესახებაც სტატია შეგიძლიათ იხილოთ მოცემულ ბმულზე > Beholla / Menta / Stenda / Leonhardt.

 August Menz P&B Mod. III. ყურადღებას იქცევს პისტოლეტის საკეტის ზემოდან ამოშვერილი ფრთა. აღნიშნული წარმოადგენს ე.წ. ვაზნის არსებობის ინდიკატორს. ამოწული ინდიკატორი მსროლელს ატყობინებს რომ ლულის სავაზნეში მიწოდებულია ვაზნა, ხოლო როდესაც ინდიკატორის ფრთა დაშვებულია, ესეიგი სავანზეში ვაზნა არ არის მიწოდებული

August Menz P&B წარმოადგენდა თავისუფალი საკეტის პრინციპით მომუშავე პისტოლეტს, რომელიც იყენებდა ჩარჩოზე უძრავად დამაგრებულ ლულას, ლულაზე ჩამოცმულ დამაბრუნებელ ზამბარას და დახურულ საკეტ-გარსაცმს. დახურ საკეტ-გარსაცმს იმიტომ ვუსვამ ხაზს, რომ კომპანიის ასორტიმენტში მანამდე არსებული პისტოლეტების საკეტ-გარსაცმი ლულის ნაწილში იყო ღია.

August Menz P&B Mod. III

თავდაპირველად დამზადებულ პისტოლეტებს მიენიჭა აღნიშვნა August Menz P&B Model III, რომელიც იყენებდა ერთმაგი მოქმედების დამრტყმელ-სასხლეტ მექანიზმს ღია ჩახმახით.

August Menz P&B Model III სტრაიკერის ტიპის დამრტყმელი მექანიზმით. ყურადღებას იქცევს ის ფაქტი რომ მის საკეტზე მარკირება არის ადრეული და ჯერ არ დამატებია აღნიშვნის ბოლოში ასო А

მოგვიანებით პროტოტიპის სახით დამზადდა პისტოლეტის August Menz P&B Model III ვარიანტი ე.წ. სტრაიკერის ტიპის დამრტყმელით. შემდგომ ამ მოდელის მცირე სერიაში ჩაშვების დროს მიენიჭა აღნიშვნა August Menz P&B Model III. A

გარკვეული პერიოდის შედეგ კი გამოჩნდა მოდელი Menz P&B Model IV, რომელსაც ჰქონდა თვითშეყენებადი (ე.წ. ორმაგი მოქმედების) დამრტყმელ-სასხლეტი მექანიზმი. აღნიშნული მოდელი არის ყველაზე იშვითი, რადგან სულ რამოდენიმე ცალი ეგზემპლარის სახით დამზადდა.

     Menz P&B Model IV

1936 წელს კომპანიამ კიდევ ერთი გადამუშავებული მოდელი წარმოადგინა, რომლის წარმოებაც მცირე სერიად განხორციელდა და მიენიჭა ოფიციალური აღნიშვნა "Menz PB Spezial", თუმცა 1937 წელს აუგუსტ მენცის საწარმო შეისყიდა თეოდორ ბერგმანის მფლობელებოაში არსებულმა კომპანიამ "Lignose" (Actiengesellschaft Lignose of Berlin) და უკვე მან გააგრძელა მისი წარმოება. ეს პისტოლეტი საკმაოდ საინტერესო მოდელია ამიტომ მის შესახებ ცალკე სტატიაში გიამბობთ.