1940 წელს ამერიკის შეერთებულ შტატებში, High
Standard Manufacturing Company-ს საკუნსტრუქტორო განყოფილებაში კარლ გუსტავ სვებილიუსის
(Carl Gustave "Gus" Swebilius) მიერ დაწყებულ იქნა მუშაობა პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევზე.
ამ პერიოდში აშშ-ს არმია ძირითადად იყენებდა საკმაოდ ძვირადღირებულ და წარმოებისთვის
რთულ ტომპსონის სისტემის პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევებს. სწორედ ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე
კომპანია High Standard-ის მთავარ გათვლას წარმოადგენდა შეექმნა ტომპსონის პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევთან
შედარებით უფრო მარტივად საწარმოებელი, იაფი და მსუბუქი იარაღი, რომელითაც დაინტერესდებოდა
აშშ-ს არმია.
კარლ გუსტავ სვებილიუსი
კარლ გუსტავ სვებილიუსმა სამუშაობის დასრულების შემდგომ
წარმოადგინა პროტოტიპი რომელიც გათვლილი იყო ამერიკის საშტატო პისტოლეტის
ვაზნაზე .45ACP. კომპანიის მხირდან მთავარ ამოცანას წარმოადგენდა სამთავრობო შეკვეთის
მოპოვება რომლის შემდეგაც უკვე დაიწყებდნენ ახალი იარაღის სერიულ წარმოებას. High
Standard Manufacturing Company გარდა ამერიკის შეერთებული შტატებისა, ასევე ცდილობდა
შეკვეთების მოპევებას სხვა ქვეყნებში. მათ დავალება მისცეს ფრენკ ჯონას (Frank
Jonas) რომ აქტიურად ემუშავა იარაღის გაყიდვაზე.
Frank Jonas-მა ახალი იარაღი შესთავაზა ჰოლანდიის მთავრობას
და პირველი ოფიციალური შეკვეთაც სწორედ ჰოლანდიის მხრიდან განხორციელდა. ჰოლანდიას
პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევები ესაჭიროებოდა აღმოსავლეთ ინდოეთში დისლოცირებული ჯარისთვის.
ჰოლანდიური შეკვეთის პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევი გათვლილი
უნდა ყოფილიყო 9mm Parabellum (9x19mm Luger) ტიპის ვაზნაზე. ამერიკის შეერთებული შტატებისთვის
კი კომპანია High Standard-ის მიერ დამზადებული პროტოტიპი იყენებდა .45 ACP ტიპის
ვაზნებს (რიგი წყაროების თანახმად სულ ამ კალიბრის ვაზნაზე დამზადდა მხოლოდ 3 ცალი
ეგზემპლარი, ხოლო გარკვეული წყაროები ასახელბს 6 ცალს).
პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევზე მუშაობისას კომპანია High
Standard-მა ბრიტანეთის თავდაცვის სამინისტროდან მიიღო დაკვეთა 12 000 ცალ ბრაუნინგის
.50 კალიბრიან ტყვიამფრქვევზე, რომელიც 10 თვის განმავლობაში უნდა დაემზადებინა. High
Standard-ს არ ეყოფოდა რესურსი რომ პარალელურად ახალი პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევიც ეწარმოებინა,
ამიტომ შეაჩერა მისი წარმოების საკითხი და ძირითადი რესურსი მთლიანად ბრაუნინგის ტყვიამფრქვევბის
წარმოებაზე მიმართა.
1942 წელს პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევით დაინტერსესდნენ ბრიტანეთის
შესყიდვების კომისის (British Purchasing Commission) გარკვეული პირები და შესთავაზეს
კომპანია High Standard-ს მათთვის გადაეცა პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევის წარმოების უფლება
იმ პირობით, რომ თითოეული გაყიდული იარაღიდან High Standard მიიღებდა ე.წ. როიალთის
(ანუ კოკრეტულ თანხას). სპეციალურად ამ პროექტისთვის ბრიტანეთის შესყიდვების კომისიის
ორმა წარმომადგენელმა ამერიკაში დაარეგისტრირეს კომპანია სახელწოდებით United
Defense Corporation. საბოლოოდ United Defense Corporation-მა მოიპოვა 2 დაკვეთა რომლის
ფარგლებშიც უნდა დამზადებულიყო 7500-7500 ცალი (ჯამში 15 000 ერთეული) პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევი.
ვინაიდან თავად კომპანია United Defense Corporation-ს არ ჰქონდა არანაირი საწარმოო
დანადგარები, მათ დახმარებისთვის მიმართეს ამერიკულ იარაღის საწარმოს Marlin
Firearms, რომელიც დაამზადებდა აღნიშნულ შეკვეთას. კომპანია High Standard-ს არ უნდოდა
ნახაზების და დოკუმენტაციის გადაცემა მის კონკურენტზე. კომპანია Marlin Firearms დადგა
გამოწვევის წინაშე და თავად მოუწია წარმოებისთვის საჭირო დოკუმენტაციის შედგენა.
1942 წლის მიწურულს კომპანია United Defense Corporation-ის და Marlin Firearms-ის
ერთობლივი მუშაობით დაიწყო პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევების წარმოება. იარაღს მიენიჭა აღნიშვნა
United Defense M42 (შემოკლებით UD M42).
United Defense M42 (შემოკლებით UD M42)
იარაღის კონსტრუქცია და მუშაობის პრინციპი
United Defense M42 მუშაობდა თავისუფალი საკეტის პრინციპით
და გათვლილი იყო 9mm Parabellum (9x19mm
Luger) ტიპის ვაზანზე. გადასატენი სახელური განთავსებული იყო ლულის კოლოფის მარჯვენა
მხარეს და წარმოადგენდა საკეტისგან განცალკევებულ დეტალს, შესაბამისად სროლის დროს
იგი არ მოძრაობდა საკეტთან ერთად. მჭიდის უკან მარჯვენა მხარეს შესრულებული იყო ბერკეტი
რომელიც აფისქირებდა ლულის კოლოფს. ლულის კოლოფის მარჯვენა მხარეს სასხლეტი კავის ზემოთ
მდებარეობდა დროშისებური მცველი და სროლის რეჟიმების გადამრთველი.
United Defense M42-ის ერთერთ განმასხვავებელ თავისებურებას
წარმოადგენდა შეწყვილებული 2 ცალი მჭიდი, რომლის თითო სექციაში ჩადიოდა 25 ცალი ვაზნა
(ჯამში 50 ცალი). როდესაც ერთ მჭიდში გათავდებოდა ვაზნები, მსროლელი მოხსნიდა მჭიდს,
ამოაბრუნებდა და მჭიდის მიმღებში მოარგებდა მეორე სექციას. გარდა შეწყვილებული მჭიდებისა
იარაღში გამოიყენებოდა ასევე სტანდარტული 25 ვაზნიანი მჭიდი. მჭიდის პატენტი გაცემულ
იქნა John E. Owsley-ს სახელზე (პატენტის ნომერი 2,289,067). სხვადასხვა წყაროებში
გვხვდება ინფორმაცია რომ მჭიდში ჩადიოდა 20 ცალი ვაზნა. გარკვეულ წყაროებში გადამოწმების
შედეგად აღმოვაჩინე რომ .45ACP კალიბრზე გათვლილი პროტოტიპის მჭიდებში ჩადიოდა 20 ცალი
ვაზნა, ხოლო სერიულ 9x19mm Parabellum ტიპის ვაზნაზე გათვლილ მჭიდებში 25 ცალი (აქვე
ავღნიშნავ რომ რიგ წყაროებში ეს ციფრები პირიქით სახელდება).
კარლ გუსტავ სვებილიუსის სახელზე გაცემული პატენტი, რომელიც თარიღდება 1944 წლის 29 თებერვლით. საპატენტო განაცხადი ჩაბარებულ იქნა 1940 წლის 15 ოქტომბერს
უკანა სამიზნე
მოწყობილობა შესრულებული იყო დიოპტრის სახით რომელიც რეგულირდებოდა ჰორიზონტალურ სიბრტყეში,
ხოლო წინა სამიზნე დამაგრებული იყო ლულის ცხვირზე შერულებულ დახრილ სამაგრზე.
United Defense M42 არ იყენებდა დაბეჭდვის მეთოდით დამზადებულ
დეტალებს. მხოლოდ მჭიდი მზადდებოდა ფოლადის ფურცლისგან დაბეჭდვის მეთოდით. შესაბამისად
მისი დეტალების დამუშავება და მორგება საკმაოდ შრომატევად პროცესს წარმოადგენდა, რადგან
მოითხოვდა მანქანურ დამუშავებას დაზგების გამოყენებით. ასევე დეტალების ფრეზირებისას ხდებოდა
მეტალის დიდი ნაწილის გადახარჯვა რაც მნიშვნელოვნად აძვირებდა იარაღის ღირებულებას. ამას
გარდა ფრეზირებული დეტალების გამო მისი წონა ვაზნების გარეშე შეადგენდა 4,54კგ-ს
(10 ფუნტი).
ტაკტიკურ-ტექნიკური მახასიათებლები ასე გამოიყურება:
|
კალიბრი / ვაზნა: |
9x19 mm Parabellum (9mm Luger) |
|
საერთო სიგრძე: |
820 მმ |
|
ლულის სიგრძე: |
279 მმ
(11 ინჩი) |
|
ჭრილების რაოდენობა ლულაში: |
6 ცალი მარჯვნივ მიმართული ჭრილი. |
|
წონა (მასა): |
4,54 კგ
(ვაზნების გარეშე) |
|
მჭიდის ტევადობა: |
25 ცალი ვაზნა |
|
სროლის ტემპი: |
700 გასროლა წუთში |
United Defense M42 იყო საკმაოდ მაღალი ხარისხი იარაღი და მისი დამზადების ხარისხით არ ჩამოუვარდებოდა ტომპსონის სისტემის პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევს. ასევე საველე პირობებში მისი დაშლა-აწყობა და მომსახურება ტომპსონთან და ბრიტანულ STEN Mk.II-თან შედარებით იყო გაცილებით მარტივი. როგორც სხვადასხვა წყაროებში ვხვდებით ინფორმაციას 100 იარდზე სროლისას United Defense M42 სიზუსტე იყო უკეთესი ვიდრე ტომპსონის პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევიდან სროლის შემთხვევაში. შეიძლება ითქვას, რომ UD M42-ის აქილევსის ქუსლს წარმოადგენდა თხელი ფოლადის ფურცლისგან დამზადებული მჭიდი, რომელიც მარტივად დეფორმირდებოდა, ხოლო მის შიგნით მცირედი ქვიშის ან ჭუჭყის მოხვედრის შემთხვევაში წარმოიქმნებოდა სისტემატიური შეფერხებები. მაღალი თვითღირებულება, წონა და მჭიდის ზემოაღნიშნული პრობლემა ალბათ გახდა ამ იარაღის მთავარი წარუმატებლობის მიზეზი. აქვე აღსანიშნავია რომ სწორედ ამ პერიოდში აშშ-ში გამოჩნდა პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევი M3 რომელიც დაბეჭდვის მეთოდით დამზადებულ დეტალებს იყენებდა, რაც თავის მხრივ აადვილებდა წარმოების პროცესს და ამცირებდა იარაღის თვითღირებულებას. ამას გარდა მისი წონა იყო უფრო ნაკლები. სწორედ ამიტომ მასზე შეაჩერეს არჩევანი და მიიღეს ოფიციალურ შეიარაღებაში.
United Defense M42 იწარმოებოდა 1942 წლიდან 1943 წლის
ბოლომდე და სულ ამ პერიოდში დამზადებული ეგზემპლარების რაოდენობამ შეადგინა 15 000
ცალი, რომელთა დიდი ნაწილი მოხვდა ამერიკული OSS-ის (Office of Strategic Services)
ოპერატიული თანამშრომლების შეიარაღებაში. ასევე მას იყენებდნენ აშშ-ს სამხედრო-საზღვაო
ძალებში. დაახლოებით 2500 ცალი UD M42 მიაწოდეს ევროპის და ჩინეთის ოკუპირებულ ტერიტორიაზე
მოქმედ პარტიზანებს. ვინაიდან UD M42 გათვლილი იყო გერმანულ 9mm Parabellum ტიპის
გერმანულ საშტატო ვაზნაზე, პარტიზანებს შეეძლოთ პისტოლეტ-ტყვიამფრქვევში ნაალაფარი
ვაზნების გამოყენება რაც ომის პირობებში ერთგვარ უპირატესობას წარმოადგენდა.
მეორე მსოფლიო ომის ფოტოქრონიკებში გვხვდება სხვადასხვა პარტიზანული მოძრაობის წევრები და მებრძოლები, რომლებიც UD M42-ით არიან შეირაღებული
რიგი წყაროების თანახმად გარკვეული ნაწილი გადაეცა
ჰოლანდიის, იტალიის, საფრანგეთის და კუნძულ კრიტზე მოქმედ პარტიზანებს. ცნობილია რომ
1944 წელს საფრანგეთში საჰაერო გზით თვითმფრინავიდან გადმოყარეს UD M42-ის გარკვეული რაოდენობა იმისთვის რომ ოკუპირებულ ტერიტორიაზე მოქმედ პარტიზანებს და გერმანიის წინააღმდეგ მებრძოლებს
გამოეყენბინათ. პოლკოვნიკ რენე შტუდლერის (Rene Studler) მოგონებების თანახმად ამ იარღების
დიდი ნაწილი გერმანელბმა ჩაიგდეს ხელში.
მიუხედავად იმისა, რომ UD M42 მის სამშობლოში (აშშ) ვერ გახდა წარმატებული, მან თავის მცირე სიტყვა მაინც თქვა მეორე მსოფლიო ომის საბრძოლო ბატალიებში და ალბათ არაერთი პარტიზანის სიცოცხლე იხსნა.
































